أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

170

قانون ( فارسى )

طين مختوم ( گل مهرزده ) : كسى كه خود با چشم خود ديده بود براى من حكايت كرد كه گل مهرزده را از تپهء سرخرنگ برمىدارند كه آن تپه در دشتى است بسيار هموار كه هيچ گياهى در آن نروييده و هيچ سنگى هم در آن دشت نيست و ازاين‌رو آن دشت را درياچه مىنامند . اين گل مهرزده را گل كاهن هم مىگويند . زيرا در زمانهاى قديم تنها كسى كه اين گل را مىآورد زنى راهبه بود و ازاين‌رو آن را گل چسبندهء كاهنى هم گويند . چونكه راهبهء مذكور كه اسمش ( بارطمس ) بوده آن را به شهرى مىآورده و با آب بهم زده و چون شوربايى شده است . و بعد از آنكه بسيار آن را بهم زده است آن را به حال خود گذاشته تا بعد از آرام شدن گل ته‌نشين شده ، آنگاه آب را دور ريخته و مادهء غليظى كه مانده است بيرون آورده و بر زمين پهن كرده و مادهء لزج و چرب آن را جدا كرده و گلى از آن بدست آورده كه به موم شبيه باشد و آن را مهر زده است . اما به عقيدهء ديسقوريدوس اين گل را از غارى مىآورند كه در همان موقع است و آن را با خون بز نر قاطى مىكنند و چنان باهم مىآميزند كه خون شناخته نشود . گزينش : هرآنچه از اين گل بوى شبت بدهد نوع بهترين است . اگر خون از دهان بيايد و دهان را با آن بيندايند خون بند آيد و گل به زبان مىچسبد . خاصيت : پولس گويد : بهترين بندآورندهء خونريزى است . و در اين زمينه از گل شاموس ( كوكب الارض ) هم قوىتر است . هر اندامى كه ورم بسيار گرم داشته باشد و بويژه اگر اندام نرم باشد تحمل اين گل را نتواند كرد . بلكه از اين گل بنوعى زبرى گرفتار آيد . گل مهرزده سردىبخش و چسبنده است . ورم و جوش : ورمهاى گرم نوخاسته را فرو نشاند . زخم و قرحه : زخمهاى تر را بهم آرد . قرحه‌هاى دشوار را خوب مىكند . بر سوختگى مالند نمىگذارد چرك كند و زخم را شفا دهد . مفاصل : علاج كوفتگى اندامان است كه از افتادن ناشى باشد . شكستگى را بهم پيوند دهد . ريزش مواد را بسوى دست و پا منع كند . خوره را بازمىدارد . سر : نزله‌ها و سيلانهاى دهان و لثه را قطع مىنمايد . نفس‌كش : آسيب ديدن درون از افتادن را بر طرف سازد . در مداواى سل مفيد است . قرحهء شش را مىخشكاند و از خون‌برآوردن خوب دارويى است . اندامان دفعى : خوردنش از خراش و پوست‌اندازى روده جلوگيرى مىكند . و بويژه اگر آن را با صاف‌شدهء عسل حقنه كنند و بعدا با نمك آب حقنه كنند بسيار مفيد است . زهرها : گل مهرزده را با شراب قاطى كنند و بخورند . يا با سركه بياميزند با سمها و گزيدهء حشرات سامه مبارزه مىكند . كسى كه سم خورده اگر بعد از سم خوردن گل مهرزدهء خالص بخورد پىدرپى دلش استفراغ مىكند و سم بيرون مىريزد . جالينوس گويد : براى مداوا از گزش خرگوش دريايى و براى دفع سم آلاگلنك گل مهرزده را با دارويى كه از سرو كوهى درست مىشود قاطى كرده‌ام و ديده‌ام كه فورا سم را بيرون انداخته است . همچنين با شربتى آن را به سگ هار گزيده‌اى خوراندم شفا داد . با سركه آميختم و بر برگ سير صحرايى و گل گندم ماليدم و بر مار گزيده گذاشتم اثر مثبت داد . طين مطلق ( گل معمولى ) : منظورم از طين مطلق همهء گلها است . مزاج : همه سردمزاجند . خاصيت : زداينده . گل آزاد آفتاب‌زده اگر مواد سوزنده‌اى مانند سفال و خاك ديوارهاى از آفتاب سوخته با آن قاطى نباشد ، نوعى چسبندگى دارد كه بدنهاى سست و فروهشته گوشت را مىخشكاند . و سوزش و آزارى هم همراه ندارد و تا اندازه‌اى نيروى گدازنده هم دارد . اگر گل را بار ديگر با آب بشويند خشكاننده‌اى مىشود